عفو؛ جلوه‌ای از عدالت اسلامی و راهبردی برای کاهش جرم و بازسازی اجتماعی

محمود خدادوست، پزشک و کارشناس دادگستری، در گفت‌وگو با میزان درباره اهمیت و آثار عفو زندانیان از منظر سیاست‌های قضایی و عدالت اسلامی اظهار کرد: اهمیت عفو از جنبه‌های گوناگون قابل بررسی است و این رویکرد مترقی در قوه قضاییه که ریشه آن به دهه ۱۳۷۰ بازمی‌گردد، در دوران مدیریت حجت‌الاسلام والمسلمین محسنی اژه‌ای به اوج خود رسیده است.

وی افزود: این نگاه، یک رویکرد راهبردی به حوزه جرم و مجازات است که محورهایی چون کاهش جرم‌انگاری، جایگزینی مجازات حبس و سیاست زندان‌زدایی را شامل می‌شود؛ سیاست‌هایی که نشان‌دهنده رشد و تکامل نگرش قضایی کشور نسبت به مسائل حقوقی و اجتماعی هستند.

خدادوست تأکید کرد: عفو صرفاً مفهومی حقوقی و محدود به جرم و مجازات نیست، بلکه هدف نهایی آن تحقق عدالت اسلامی و اصلاح جامعه است، نه صرفاً مجازات مجرم. به همین دلیل، موضوع عفو جایگاهی ویژه در سیاست‌های قضایی دارد و از منظر رأفت، رحمت و عدالت اسلامی مورد توجه قرار می‌گیرد. عفو، علاوه بر اینکه اقدامی حقوقی است، تجلی یک سیاست اخلاقی و اجتماعی به شمار می‌رود که می‌تواند اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی نظام اسلامی را تقویت کند.

این کارشناس دادگستری با اشاره به برگزاری یازدهمین تور نظارتی قوه قضاییه با حضور بیش از ۴۰ خبرنگار و عکاس از ۲۵ رسانه در استان اصفهان، گفت: عفو و اشتغال محکومان از محورهای اصلی این تور بود و قوه قضاییه حتی برای کسب‌وکار مددجویان پس از آزادی نیز برنامه‌ریزی کرده است.

وی درباره آثار عفو بر زندگی زندانیان توضیح داد: عفو زندانیان آثار مثبت متعددی بر زندگی فرد و خانواده او دارد؛ از جمله کاهش آسیب‌های اجتماعی و روانی، کاهش فشارهای روحی و بیماری‌های ناشی از حبس، و نیز کاهش احتمال تکرار جرم. آسیب‌های روانی و اجتماعی ناشی از زندانی شدن می‌توانند خود به زمینه‌ای برای ارتکاب جرایم بیشتر تبدیل شوند. افزون بر این، فشارهای روانی و جسمی ناشی از حبس ممکن است سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و توان مقابله با بیماری‌ها را کاهش دهد.

خدادوست ادامه داد: از این منظر، عفو و بهره‌گیری از مجازات‌های جایگزین می‌تواند ابعاد جسمانی، روانی و اجتماعی افراد را متحول کرده و نقش مهمی در اصلاح فرد، شکستن چرخه جرم و کاهش جرایم ایفا کند. توجه جدی‌تر به سیاست‌های عفو و اصلاح، نه‌تنها موجب بهبود وضعیت اجتماعی، روانی و جسمانی جامعه می‌شود بلکه سهم مهمی در کاهش مجازات‌های تکراری و ارتقای سلامت عمومی نیز دارد.