بلاک‌چین، امن اما ناکافی؛ هشداری به کانون‌های مُصرّ بر انتخابات مجازی

بلاک‌چین، امن و غیرقابل‌نفوذ است؛ این را می‌پذیریم. اما آیا این فناوری می‌تواند تضمین کند که نتیجه‌ای که به ما اعلام می‌شود، همان چیزی است که واقعاً به آن رأی داده‌ایم؟ اگر در لحظه آخر، نامی غیر از منتخبِ واقعی اعلام شود، بلاک‌چین چه کمکی به ما خواهد کرد؟ اینجا، دیگر بحثِ امنیتِ داده‌ها نیست؛ بحثِ «نظارتِ ازدست‌رفته» است. انتخاباتِ مجازی، با تمامِ مزایایِ فنی، ما را به گزارشی بی‌نظارت و ناظرانی بی‌دسترسی متکی می‌کند. این خلأ، نقطه کوری است که شاید بزرگ‌ترین چالشِ فرایندهایِ مبتنی بر فناوری باشد.

بی‌گمان، فناوریِ بلاک‌چین با ویژگی‌هایِ منحصربه‌فردی همچون تغییرناپذیریِ داده‌ها، شفافیتِ مبتنی بر دفترکلِ توزیع‌شده و حذفِ نیاز به واسطه‌هایِ مرکزی، تحولی شگرف در حوزه‌هایِ گوناگون ایجاد کرده است. در حوزه رأی‌گیری، این فناوری می‌تواند اطمینان دهد که داده‌هایِ ثبت‌شده، دست‌نخورده باقی می‌مانند. اما پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود، نه به ظرفیت‌هایِ فنیِ بلاک‌چین، که به نسبتِ این فناوری با تمامیتِ فرایندِ انتخابات بازمی‌گردد.

برای روشن‌تر شدنِ موضوع، سناریویِ زیر را در نظر بگیرید:

سامانه‌ای مبتنی بر بلاک‌چین، رأی‌گیری را انجام می‌دهد و در پشتِ صحنه، آرایِ گروهی از نامزدها را به‌عنوانِ منتخبینِ نهایی ثبت می‌کند. اما در لحظه اعلامِ نتیجه، نامزدهایی دیگر به‌عنوانِ برندگانِ انتخابات معرفی می‌شوند. در اینجا، تغییرناپذیریِ بلاک‌چین، مانع از هرگونه دستکاریِ پسینی می‌شود، اما این سؤال همچنان به‌قوتِ خود باقی است: آیا خروجیِ اعلام‌شده، دقیقاً با خروجیِ ثبت‌شده در بلاک‌چین مطابقت دارد؟

پاسخ، باتوجه‌به عدمِ دسترسیِ ناظران به داده‌هایِ خامِ بلاک‌چین و نبودِ امکانِ راستی‌آزماییِ مستقل، منفی است. در این چارچوب، ناظرانِ منتخبِ صنف، فاقدِ ابزارهایِ فنی و دسترسی‌هایِ لازم برایِ احرازِ تطابق میانِ آرایِ مکتوم در بلاک‌چین و نتایجِ اعلام‌شده هستند و عملاً به گزارشی اتکا می‌کنند که امکانِ نظارتِ عینی بر آن وجود ندارد. به‌عبارتِ دیگر، پذیرشِ نهاییِ نتایج، بر پایه اعتماد به یک گزارشِ آماده شکل می‌گیرد؛ نه بر مبنایِ مشاهده بی‌واسطه و اطمینانِ مستند.

این خلأِ نظارتی، نقطه کورِ روش‌هایِ مبتنی بر بلاک‌چین در انتخابات است. فناوری، هرچند قادر به صیانت از داده‌هایِ درون‌سیستمی است، اما نمی‌تواند تطابقِ میانِ داده‌هایِ ورودی (آرایِ واقعی) و خروجیِ اعلام‌شده را تضمین کند، مگر آنکه مکانیسم‌هایِ شفاف و قابلِ راستی‌آزمایی برایِ نظارت بر این تطابق، تعبیه شده باشد. در غیابِ چنین مکانیسم‌هایی، اعتماد به نتیجه انتخابات، از حوزه استدلالِ مبتنی بر شواهد، به حوزه اعتمادِ صرف تنزل می‌یابد.

در مقابل، انتخاباتِ حضوری با اتکا به نظارتِ مستمر و عینیِ ناظرانِ منتخب بر تمامیِ مراحلِ رأی‌گیری، از احرازِ هویت تا شمارشِ فیزیکیِ برگه‌ها، امکانِ راستی‌آزماییِ بی‌واسطه را برایِ اعضا فراهم می‌آورد و هرگونه ابهامِ احتمالی را در همان لحظه، قابلِ پیگیری و رفع می‌سازد.

بنابراین، آنچه محلِ تأمل است، نه نفیِ کارآمدیِ فنیِ بلاک‌چین، که تأکید بر ناکافی‌بودنِ آن در تأمینِ تمامِ ارکانِ یک انتخاباتِ شفاف و قابلِ نظارت است. فناوری، هرچند ابزاری توانمند است، اما هرگز نمی‌تواند جایگزینِ نظارتِ عینی و مشارکتِ آگاهانه اعضایِ یک جامعه حرفه‌ای در صیانت از سلامتِ رأیِ خود باشد.