آمادگی برای خدمت؛ نعمتی که باید دیده شود

سرمقاله | محمدقاسم تولایی فرد، مدیر مسئول کارشناسان امروز

در میان روایت‌های پرحجم از بحران‌ها و آسیب‌ها، یک واقعیت مهم کمتر مورد توجه قرار گرفته است: آمادگی ساختاری جمهوری اسلامی ایران برای خدمت‌رسانی سریع و سازمان‌یافته به مردم آسیب‌دیده.
برخلاف تصویری که گاه در فضای رسانه‌ای ساخته می‌شود، بررسی میدانی و گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که مجموعه‌ای از نهادهای حاکمیتی و عمومی، در مواجهه با بحران‌ها، با سرعتی قابل توجه وارد میدان می‌شوند و یک شبکه عملیاتی نسبتاً منسجم را شکل می‌دهند.
در نخستین گام، شهرداری‌ها به عنوان نزدیک‌ترین نهاد به مردم، نقش خط مقدم را ایفا می‌کنند. حتی در مواردی که وظیفه قانونی مستقیم ندارند، با استفاده از ظرفیت‌های خود وارد عمل می‌شوند؛ از اسکان اضطراری در هتل‌ها تا پرداخت کمک‌هزینه اجاره برای خانواده‌های آسیب‌دیده. به‌عنوان نمونه، تنها در یک مورد، صدها خانواده در مدت کوتاهی اسکان داده شدند و فرآیند جبران خسارت نیز همزمان آغاز شد .

در گام بعد، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و وزارت راه و شهرسازی با همکاری سازمان نظام مهندسی، مسئولیت ارزیابی، بازسازی و نوسازی را بر عهده می‌گیرند. ارزیابی دقیق ساختمان‌ها، ارائه خدمات مهندسی رایگان و طراحی سازوکارهای بازسازی، نشان می‌دهد که یک الگوی مشخص برای بازگشت سریع به وضعیت عادی وجود دارد .

در کنار این‌ها، نهادهای تخصصی قوه قضائیه مانند کانون کارشناسان رسمی و مرکز وکلا، با طراحی سامانه‌های فوری ارتباطی، فرآیند رسیدگی به خسارات را تسهیل می‌کنند. ایجاد خطوط ارتباطی مستقیم برای ثبت درخواست‌ها و ارائه مشاوره‌های حقوقی و روانشناسی، نشان‌دهنده توجه به ابعاد مختلف آسیب اعم از مادی و معنوی است.
این مجموعه اقدامات، وقتی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، تصویری متفاوت از حکمرانی در شرایط بحران ارائه می‌دهند:
حکمرانی‌ای که صرفاً ناظر نیست، بلکه مداخله‌گر، سازمان‌دهنده و خدمت‌رسان است.
نکته مهم‌تر آن است که این ظرفیت‌ها صرفاً در سطح نظری یا اسناد باقی نمانده‌اند، بلکه در میدان عمل، در بازه زمانی کوتاه فعال می‌شوند؛ از اسکان اضطراری گرفته تا بازسازی کامل واحدهای مسکونی و جبران خسارات.
با این حال، مسئله اصلی اینجاست:
چرا این سطح از آمادگی و توانمندی، کمتر به‌عنوان یک «نقطه قوت راهبردی» روایت می‌شود؟
در حالی که بسیاری از کشورها در مواجهه با بحران‌ها دچار اختلال جدی در خدمات‌رسانی می‌شوند، وجود چنین شبکه‌ای از نهادهای هماهنگ، می‌تواند به‌عنوان یکی از پایه‌های سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی مورد توجه قرار گیرد.
واقعیت آن است که امنیت، تنها در بعد نظامی تعریف نمی‌شود؛
امنیت واقعی، زمانی معنا پیدا می‌کند که مردم بدانند در لحظه بحران، تنها نخواهند ماند.
و امروز، یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های کشور، همین «اطمینان از حضور حاکمیت در کنار مردم» است؛
اطمینانی که اگر به‌درستی دیده و تقویت شود، می‌تواند به یکی از ارکان اصلی اقتدار ملی تبدیل گردد.

محمدقاسم تولایی فرد، مدیر مسئول کارشناسان امروز